Vitamine B tekort symptomen: de belangrijkste op een rij

Wat is vitamine B?

Vitamine B is een verzamelnaam voor acht verschillende soorten: B1, B2, B3, B5, B6, B8 (biotine), B11 (foliumzuur) en B12. Vroeger werd gedacht dat er slechts één verbinding bestond, maar onderzoek liet zien dat het om meerdere stoffen ging die vaak samen in voeding voorkwamen. Vitamine B4 en B7 bleken uiteindelijk niet essentieel, omdat het lichaam deze zelf kan aanmaken, en worden daardoor niet als vitamine geclassificeerd.

Het lichaam is afhankelijk van voeding voor het binnenkrijgen van alle B-vitamines. Je vindt deze vooral in vlees, vis, gevogelte, volkoren granen, zuivel, eieren, groente, fruit, peulvruchten, noten en zaden. Soms worden voedingsmiddelen verrijkt met bijvoorbeeld foliumzuur of B12.

Doordat B-vitamines wateroplosbaar zijn, kan het lichaam ze niet opslaan. Vitamine B12 is hier echter een uitzondering op en wordt opgeslagen in de lever. De andere B-vitamines worden snel opgenomen en het overschot wordt via de urine uitgescheiden. Hierdoor raken de reserves snel uitgeput en is een regelmatige inname belangrijk om tekorten te voorkomen.

Wat doet vitamine B?

De meeste B-vitamines (behalve foliumzuur) dragen bij aan ons energieniveau door te helpen bij de omzetting van voedingsstoffen (koolhydraten, eiwitten en vetten) in energie. Daarnaast vervullen ze elk hun eigen rol in het lichaam: 

• Vitamine B1 (thiamine): ondersteunt een goede werking van het zenuwstelsel en de spieren.
• Vitamine B2 (riboflavine): is belangrijk voor het gezichtsvermogen, de slijmvliezen, de huid en het functioneren van rode bloedcellen en het zenuwstelsel.
• Vitamine B3 (niacine): is goed voor het zenuwstelsel, de huid en hersenfuncties zoals het geheugen.  
• Vitamine B5 (pantotheenzuur): is betrokken bij de prikkeloverdracht tussen zenuwcellen, de aanmaak van verschillende hormonen en neurotransmitters.
• Vitamine B6 (pyridoxine): draagt bij aan een normale psychologische functie (leren en geheugen), immuunfunctie, hormonale activiteit en de vorming van rode bloedcellen.
• Biotine (vitamine B8): is essentieel voor groei en onderhoud van cellen en heeft een gunstige invloed op huid, haar en nagels.
• Foliumzuur (vitamine B11): speelt een cruciale rol in de vorming van DNA en rode bloedcellen, celdeling en de ontwikkeling van het zenuwstelsel van de foetus tijdens de zwangerschap.
• Vitamine B12 (cobalamine): ondersteunt celdeling, DNA-synthese, de vorming van rode bloedcellen, cognitieve functies (denken en leren) en het zenuwstelsel door de aanmaak van myeline (een beschermende laag rondom zenuwen) te bevorderen.

Team vitamine B: een cruciale samenwerking

Hoewel B-vitamines elk hun eigen specifieke taken in het lichaam hebben, vormen ze samen ook een sterk team dat nauw met elkaar samenwerkt en elkaars werking versterkt. Vaak zijn ze betrokken bij verschillende stappen in dezelfde processen, zoals bij het omzetten van voeding in energie, en hebben ze elkaar nodig voor hun eigen omzettingsprocessen.

Zo is de omzetting van foliumzuur naar de actieve vorm 5-methyltetrahydrofolaat (5-MTHF) afhankelijk van vitamine B6 en B12, terwijl B3 nodig is voor de omzetting van pyridoxine naar pyridoxaal-5-fosfaat (P-5-P, de actieve vorm van vitamine B6). Daarnaast spelen B6, foliumzuur en B12 samen een belangrijke rol bij het verlagen van het homocysteïnegehale.¹ Als dit gehalte te hoog is, kan dat leiden tot gezondheidsproblemen van hart en nieren.²

Doordat de B-vitamines elkaar nodig hebben, is het belangrijk dat ze allemaal voldoende op peil zijn. Een tekort of teveel van de één beïnvloedt de ander. Zo kan een hoge inname van foliumzuur een tekort aan B12 maskeren, waardoor klachten pas later duidelijk worden.³

De belangrijkste symptomen van een vitamine B tekort op een rij

Vermoeidheid is een veelvoorkomende klacht bij een vitamine B tekort. Dit komt omdat bijna alle B-vitamines een grote rol spelen in de energiehuishouding en sommige de vorming van rode bloedcellen ondersteunen, die verantwoordelijk zijn voor het zuurstoftransport in het lichaam. Andere belangrijke symptomen van een vitamine B tekort hebben we hieronder op een rij gezet.

Vitamine B1 tekort symptomen

Een tekort aan vitamine B1 ontstaat vaak door overmatig alcohol- of middelengebruik, chronische ziekten, ondervoeding (bijvoorbeeld door eenzijdige voeding, een streng dieet of langdurige ziekte), maag- en darmaandoeningen of ernstige zwangerschapsmisselijkheid.^4,5 Alcohol verlaagt bovendien de opname en het gebruik van vitamine B1.

Symptomen vitamine B1 tekort: concentratie- en geheugenproblemen, spierzwakte, gevoelloosheid in armen of benen, prikkelbaarheid en neerslachtigheid. Op lange termijn kan het leiden tot hartproblemen, draaiduizeligheid, dubbelzien, geheugenverlies en verwardheid.^4,5

Vitamine B2

Ouderen, vrouwen die de anticonceptiepil slikken, alcoholisten, veganisten, zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, hebben een groter risico op een vitamine B2 tekort.⁶ Ook ondervoeding speelt een grote rol.

Symptomen vitamine B2 tekort: huidproblemen (jeuk, gebarsten huid en uitslag rond de mond), haaruitval, gezwollen slijmvliezen in de keel, wazig zien, somberheid en een tekort aan rode bloedcellen.⁶

Vitamine B3

Een vitamine B3 tekort komt in Westerse landen erg weinig voor. Vaak ontstaat een tekort door ondervoeding, overmatig alcoholgebruik of de inname van bepaalde medicatie.⁷

Symptomen vitamine B3 tekort: een ernstig tekort kan leiden tot ernstige spijsverteringsproblemen en diarree, huiduitslag (lichtgevoeligheid, roodheid en een branderig gevoel), verwardheid en neurologische achteruitgang.⁷

Vitamine B5

Tekorten aan pantotheenzuur zijn erg zeldzaam en komen vooral voor bij mensen met ernstige ondervoeding.⁸

Symptomen vitamine B5 tekort: hoofdpijn, misselijkheid, spier- en buikkrampen, gevoelloosheid en branderigheid van de huid (vooral in de voeten), verminderde spiercoördinatie en persoonlijkheidsveranderingen.⁸

Vitamine B6 tekort symptomen

Lage P-5-P bloedwaarden komen vaak voor bij alcoholverslaving, overgewicht, een lage eiwitinname, chronische aandoeningen en gebruik van bepaalde medicijnen die de afbraak van deze vitamine verhogen.⁹ Ook langdurig gebruik van de anticonceptiepil kan de P-5-P‑waarde verlagen.¹⁰ Vaak gaat dit tekort samen met een gebrek aan foliumzuur en vitamine B12.

Symptomen vitamine B6 tekort: zweren in de mond, ontsteking van de tong, gebarsten lippen en kloofjes in de mondhoeken, huidproblemen, zenuwproblemen (tintelingen en pijn in armen en benen), een verminderde weerstand, prikkelbaarheid, somberheid en een tekort aan rode bloedcellen.^9,10

Biotine

Een tekort aan biotine komt nauwelijks voor, alleen bij het consumeren van te veel rauwe eieren of ernstige ondervoeding. Rauw eiwit bevat avidine, wat de opname van biotine in het lichaam belemmert.¹¹

Symptomen van een biotinetekort: haaruitval, dunner haar, huidproblemen en broze nagels.¹¹

Lees ook onze andere blogs met de 10 belangrijkste redenen voor haaruitval en 7 tips tegen haaruitval bij mannen.

Foliumzuur

Verschillende factoren kunnen een foliumzuurtekort veroorzaken, zoals een eenzijdig voedingspatroon, overmatig alcoholgebruik, een chronische darmziekte en langdurig gebruik van bepaalde medicijnen en de anticonceptiepil.¹² Bovendien kan een verhoogde behoefte zoals tijdens de zwangerschap voor een tekort zorgen.

Symptomen van een foliumzuurtekort: een zwak gevoel, concentratieproblemen, prikkelbaarheid, duizeligheid, hoofdpijn, hartkloppingen, kortademigheid, maag- en darmproblemen, en een pijnlijke mond en tong met zweertjes.¹³

Vitamine B12

Hoewel vitamine B12 in de lever wordt opgeslagen, kan deze voorraad uitgeput raken.^14,15 Bijvoorbeeld door een te lage inname van deze vitamine bij vegetariërs en veganisten, omdat het voornamelijk voorkomt in dierlijke voedingsproducten. Ook kan de opname van B12 verstoord zijn door bepaalde maag- en darmaandoeningen en medicijnen. Een tekort aan vitamine B12 komt dan ook vaak voor bij ouderen. Doordat het lichaam over een voorraad B12 beschikt, kan het een aantal jaren duren voordat het tekort zichtbaar wordt.

Symptomen van een vitamine B12 tekort: een tekort kan zich eerst uiten in een bleke huid, een slap en zwak gevoel, een licht gevoel in het hoofd, een verminderde eetlust en soms een pijnlijke en branderige tong, gewichtsverlies en diarree.¹⁵ Op de lange termijn kan een tekort het zenuwstelsel aantasten met neurologische problemen tot gevolg, zoals tintelingen en een dof gevoel in handen en voeten, moeite met lopen, problemen met coördinatie en psychische problemen.

Bij zowel een tekort aan foliumzuur als vitamine B12 kunnen abnormaal grote rode bloedcellen ontstaan die ook wel megaloblasten worden genoemd.¹⁶

Tot slot: voorkomen is beter dan genezen

Een vitamine B tekort kan verschillende symptomen tot gevolg hebben. Hierbij kunnen symptomen overlappen en meerdere tekorten aanwezig zijn. Vaak komt vermoeidheid voor, omdat B-vitamines nodig zijn voor de omzetting van voedingsstoffen in energie en de vorming van rode bloedcellen. Het herkennen van de signalen is belangrijk, zodat een vitamine B tekort tijdig kan worden opgespoord en behandeld. Daarbij is voorkomen altijd beter dan genezen. Dit doe je bijvoorbeeld door goed op je voeding en leefstijl te letten.